مقدمه
در تجارت بینالمللی، یکی از مهمترین چالشها تعیین مسئولیتها، هزینهها و ریسکهای مربوط به حمل کالا بین خریدار و فروشنده است. اختلاف در تفسیر قراردادها میتواند منجر به تأخیر در تحویل، افزایش هزینهها و بروز اختلافات حقوقی شود.
برای جلوگیری از این مشکلات، مجموعهای از قوانین استاندارد بینالمللی تحت عنوان اینکوترمز (Incoterms) تدوین شده است. این قوانین به خریداران، فروشندگان، شرکتهای حملونقل، بانکها و بیمهگران کمک میکند تا وظایف و تعهدات هر طرف را بهصورت شفاف مشخص کنند.
امروزه اینکوترمز یکی از مهمترین ابزارهای تجارت جهانی محسوب میشود و در معاملات بینالمللی فلزات، محصولات پتروشیمی، مواد معدنی، کالاهای صنعتی و کالاهای مصرفی کاربرد گستردهای دارد.
اینکوترمز چیست؟
اینکوترمز (Incoterms) مخفف عبارت International Commercial Terms به معنای «اصطلاحات بینالمللی بازرگانی» است.
این قوانین مجموعهای از استانداردهای جهانی هستند که مسئولیتها، هزینهها و ریسکهای حمل کالا را بین خریدار و فروشنده مشخص میکنند.
به بیان ساده، اینکوترمز تعیین میکند:
- چه کسی هزینه حمل را پرداخت میکند؟
- چه کسی مسئول بیمه کالا است؟
- چه کسی تشریفات گمرکی صادرات را انجام میدهد؟
- چه کسی تشریفات گمرکی واردات را انجام میدهد؟
- ریسک خسارت یا مفقود شدن کالا در چه نقطهای منتقل میشود؟
چه سازمانی اینکوترمز را تدوین میکند؟
قوانین اینکوترمز توسط International Chamber of Commerce تدوین و منتشر میشوند.
این سازمان با هدف تسهیل تجارت جهانی و ایجاد زبان مشترک بین بازرگانان کشورهای مختلف، هر چند سال یک بار نسخه جدیدی از اینکوترمز را منتشر میکند.
تاریخچه اینکوترمز
اولین نسخه اینکوترمز در سال 1936 منتشر شد.
پس از آن، با توجه به تغییرات تجارت جهانی، حملونقل بینالمللی و فناوریهای لجستیکی، این قوانین چندین بار بهروزرسانی شدند.
نسخههای مهم اینکوترمز عبارتاند از:
- Incoterms 1936
- Incoterms 1953
- Incoterms 1967
- Incoterms 1976
- Incoterms 1980
- Incoterms 1990
- Incoterms 2000
- Incoterms 2010
- Incoterms 2020
در حال حاضر اینکوترمز 2020 معتبرترین نسخه مورد استفاده در تجارت بینالمللی است.
هدف از ایجاد اینکوترمز
اهداف اصلی اینکوترمز عبارتاند از:
- کاهش اختلافات تجاری
- استانداردسازی قراردادهای بینالمللی
- شفافسازی مسئولیتها
- کاهش ریسکهای حقوقی
- تسهیل حملونقل بینالمللی
- تسهیل فرآیند صادرات و واردات
اینکوترمز 2020 چیست؟
اینکوترمز 2020 جدیدترین نسخه قوانین تجارت بینالمللی است که از سال 2020 اجرایی شد.
مهمترین تغییرات این نسخه شامل:
- جایگزینی DPU به جای DAT
- افزایش شفافیت مسئولیتهای بیمه
- بهروزرسانی مقررات حملونقل
- توضیحات دقیقتر درباره انتقال ریسک
اینکوترمز چه مواردی را مشخص میکند؟
اینکوترمز مسئولیتهای زیر را تعیین میکند:
تحویل کالا
محل دقیق تحویل کالا مشخص میشود.
انتقال ریسک
زمان انتقال مسئولیت خسارت از فروشنده به خریدار تعیین میشود.
هزینههای حمل
مشخص میشود چه کسی هزینه حمل را پرداخت میکند.
بیمه
مسئول تهیه بیمه حمل مشخص میشود.
تشریفات گمرکی
وظایف مربوط به صادرات و واردات تعیین میشود.
اینکوترمز چه مواردی را مشخص نمیکند؟
اینکوترمز درباره موارد زیر تصمیمگیری نمیکند:
- مالکیت کالا
- شرایط پرداخت
- روش تسویه مالی
- جرائم قراردادی
- کیفیت کالا
- مشخصات فنی محصول
این موارد باید در قرارداد تجاری به صورت جداگانه ذکر شوند.
دستهبندی اصطلاحات اینکوترمز 2020
اینکوترمز 2020 شامل 11 اصطلاح است.
اصطلاحات قابل استفاده در تمام روشهای حمل
EXW (Ex Works)
حداقل مسئولیت فروشنده.
کالا در محل فروشنده تحویل داده میشود و تمامی هزینهها و ریسکها بر عهده خریدار است.
FCA (Free Carrier)
فروشنده کالا را به حملکننده معرفیشده توسط خریدار تحویل میدهد.
CPT (Carriage Paid To)
فروشنده هزینه حمل را پرداخت میکند اما ریسک زودتر به خریدار منتقل میشود.
CIP (Carriage and Insurance Paid To)
فروشنده علاوه بر حمل، بیمه کالا را نیز تهیه میکند.
DAP (Delivered At Place)
فروشنده کالا را تا مقصد تعیینشده حمل میکند.
DPU (Delivered at Place Unloaded)
فروشنده مسئول حمل و تخلیه کالا در مقصد است.
DDP (Delivered Duty Paid)
بیشترین مسئولیت فروشنده.
فروشنده تمام هزینهها و تشریفات تا محل نهایی خریدار را انجام میدهد.
اصطلاحات مخصوص حمل دریایی
FAS (Free Alongside Ship)
کالا در کنار کشتی تحویل میشود.
FOB (Free On Board)
یکی از پرکاربردترین اصطلاحات تجارت جهانی.
فروشنده مسئول تحویل کالا روی عرشه کشتی است.
پس از بارگیری، ریسک به خریدار منتقل میشود.
CFR (Cost and Freight)
فروشنده هزینه حمل دریایی را پرداخت میکند.
اما ریسک از زمان بارگیری روی کشتی به خریدار منتقل میشود.
CIF (Cost Insurance and Freight)
فروشنده هزینه حمل و بیمه را پرداخت میکند.
این اصطلاح یکی از پرکاربردترین شرایط فروش در صادرات فلزات و پتروشیمی است.
جدول کامل اینکوترمز 2020
| اصطلاح | حمل | بیمه | گمرک صادرات | گمرک واردات |
| EXW | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار |
| FCA | خریدار | خریدار | فروشنده | خریدار |
| CPT | فروشنده | خریدار | فروشنده | خریدار |
| CIP | فروشنده | فروشنده | فروشنده | خریدار |
| DAP | فروشنده | توافقی | فروشنده | خریدار |
| DPU | فروشنده | توافقی | فروشنده | خریدار |
| DDP | فروشنده | توافقی | فروشنده | فروشنده |
| FAS | خریدار | خریدار | فروشنده | خریدار |
| FOB | خریدار | خریدار | فروشنده | خریدار |
| CFR | فروشنده | خریدار | فروشنده | خریدار |
| CIF | فروشنده | فروشنده | فروشنده | خریدار |
پرکاربردترین اینکوترمز در صادرات فولاد
در تجارت بینالمللی فولاد، رایجترین اصطلاحات عبارتاند از:
- FOB
- CFR
- CIF
برای صادرات:
- شمش فولاد
- گندله آهن
- آهن اسفنجی
- میلگرد
- ورق فولادی
معمولاً خریداران بینالمللی قیمت را بر اساس FOB یا CFR درخواست میکنند.
پرکاربردترین اینکوترمز در صادرات محصولات پتروشیمی
در معاملات پتروشیمی معمولاً از شرایط زیر استفاده میشود:
- FOB
- CFR
- CIF
- FCA
این شرایط امکان مدیریت بهتر حملونقل و بیمه را فراهم میکنند.
تفاوت FOB و CIF
| ویژگی | FOB | CIF |
| حمل دریایی | خریدار | فروشنده |
| بیمه | خریدار | فروشنده |
| هزینه حمل | خریدار | فروشنده |
| انتقال ریسک | روی کشتی | روی کشتی |
در CIF فروشنده هزینه بیشتری پرداخت میکند اما ریسک همچنان هنگام بارگیری منتقل میشود.
تفاوت EXW و FOB
| ویژگی | EXW | FOB |
| حمل داخلی | خریدار | فروشنده |
| صادرات | خریدار | فروشنده |
| بارگیری کشتی | خریدار | فروشنده |
| مناسب برای | خریداران حرفهای | تجارت بینالمللی متداول |
هنگام خرید شمش فولاد کدام اینکوترمز بهتر است؟
انتخاب اینکوترمز به تجربه خریدار و توانایی مدیریت حمل بستگی دارد.
- خریداران بزرگ معمولاً FOB را ترجیح میدهند.
- خریداران جدید اغلب CIF را انتخاب میکنند.
- شرکتهای بازرگانی حرفهای معمولاً CFR را ترجیح میدهند.
هنگام صادرات گندله آهن کدام اینکوترمز مناسبتر است؟
در تجارت گندله آهن، رایجترین شرایط عبارتاند از:
- FOB
- CFR
- CIF
زیرا بخش عمده صادرات گندله از طریق حمل دریایی انجام میشود.
اشتباهات رایج در استفاده از اینکوترمز
- استفاده اشتباه از FOB در حمل کانتینری
- مشخص نکردن محل دقیق تحویل
- عدم توجه به مسئولیت بیمه
- عدم تعیین نسخه اینکوترمز در قرارداد
- اشتباه گرفتن انتقال ریسک با انتقال مالکیت
مزایای استفاده از اینکوترمز
- کاهش اختلافات تجاری
- افزایش شفافیت قراردادها
- تسهیل مذاکرات بینالمللی
- کاهش ریسک حقوقی
- مدیریت بهتر هزینهها
- تسریع فرآیند صادرات و واردات
سوالات متداول
FOB یعنی چه؟
به معنای تحویل کالا روی عرشه کشتی است و پس از بارگیری ریسک به خریدار منتقل میشود.
CIF یعنی چه؟
به معنای قیمت کالا به همراه هزینه حمل و بیمه تا بندر مقصد است.
DDP یعنی چه؟
فروشنده تمامی هزینهها و تشریفات تا مقصد نهایی را بر عهده دارد.
جدیدترین نسخه اینکوترمز کدام است؟
اینکوترمز 2020.
آیا اینکوترمز روش پرداخت را مشخص میکند؟
خیر. اینکوترمز فقط مسئولیتها، هزینهها و ریسکها را تعیین میکند.
جمعبندی
اینکوترمز مجموعهای از قوانین بینالمللی است که مسئولیتها، هزینهها و ریسکهای حمل کالا را بین خریدار و فروشنده مشخص میکند. این قوانین نقش مهمی در کاهش اختلافات تجاری و تسهیل تجارت جهانی دارند. آشنایی با اصطلاحاتی مانند FOB، CIF، CFR، EXW و DDP برای تمامی فعالان حوزه صادرات، واردات، حملونقل بینالمللی و بازرگانی ضروری است.
